محمد بن محمد بن أحمد القرشي ( ابن الاخوة ) ( مترجم : جعفر شعار )
69
آيين شهردارى ( فارسى )
هستند ثابت شود ، زيرا توزين هنرى بزرگ است و معمولا فروشنده و خريدار در مورد درستى و نادرستى ، گفتار او را حجت مىدانند . وزنههاى ترازو وزنهها بايد آهنى باشد و محتسب آنها را بيازمايد و خود مهرى بر آنها بنگارد ، و نبايد كه از سنگ بسازند ، زيرا چون به هم برخورند از وزنشان كاسته شود . اما اگر آهن در دسترس نباشد وزنههاى سنگى را بايد در پوست كند و پس از آزمايش بر آنها مهر زند و هر زمان آنها را بازبيند تا از چوب و سر شلغم همانند آنها را درست نكنند . و نيز در يك دكان دو نوع وزنه يا سنگ ( صنج ) « 1 » بىآنكه بدان نيازمند باشند ، نگاه ندارند ، زيرا فروشنده را در آن بيم تهمت است و همچنين وزنههاى غير معمول از قبيل يك سوم رطل و يك سوم اوقيه و يك سوم درهم را به كار نبرد ، زيرا چه بسا به هنگام وزن بخصوص در ازدحام خريداران با « نصف » اشتباه مىشود ، و خدا داناتر است . نظارت محتسب بر وزنهها بر محتسب است كه مثقالها و سنگها و رطلها و حبهها را بى آگاهى صاحبانشان بررسى و آزمايش كند ، زيرا برخى از صرافان حبهء گندم را در آب مىخيسانند . سپس سر سوزنهاى فولادى را در آن فرو مىبرند آنگاه مىخشكانند تا به حالت نخستين در مىآيد و اثرى در آن نمىماند . و نيز فرمان دهد كه رنگ وزنهء نقره ( صنج ) را مغاير رنگ وزنهء مثقال برگزينند ، زيرا چه بسا سنگ نصف درهم را عوض رباعى ( چهارگانه ) به كار مىبرند ، حال آنكه ميان آن دو فرق است و همچنين سنگ يا هشتم را عوض سنگ دو قيراطى مىگيرند ، و خدا داناتر است .
--> ( 1 ) - صاحب اقرب الموارد گويد : « سنج به سين فصيحتر و جمع آن سنجات است و آن وزنهاى است مانند اوقيه و رطل ، و معرب سنكهء فارسى است . » پيداست كه معرب سنگ است .